نگاهی به تنبور ، ساز افسانه ی کوردها

کوردانه- تنبور را می توان به عنوان یكی از كهن ترین سازهای منطقه غربی ایران برشمرد كه پس از گذشت سالها همواره نقش بسزایی در زندگی مردمان این سرزمین ایفا می كند.

کوردانه-  تنبور را می توان به عنوان یكی از كهن ترین سازهای منطقه غربی ایران برشمرد كه پس از گذشت سالها همواره نقش بسزایی در زندگی مردمان این سرزمین ایفا می كند.

​​​​​​​به گزارش زریان موکریان به نقل از ایرنا، منطقه كردستان یكی از غنی ترین فرهنگ و آداب و رسوم را در میان اقوام ایرانی داراست كه موسیقی آن نیز از ریشه های باستانی و اساطیری پیروی می كند.

سرزمین كردستان به عنوان یكی از كهن ترین مناطق جغرافیایی ایران، در تاریخ جایگاه ویژه ای دارد و از آداب و رسوم و داشته های بسیاری كه ریشه های اساطیری و كهن دارد بهره می برد كه این رگه ها در هنر اقوام ساكن در این سرزمین به وضوح دیده می شود.

داشته ها و متون تاریخی قابل رجوع و مستند، مهمترین اركانی هستند كه برای مطالعه فرهنگ و آداب و رسوم گذشتگان مورد توجه قرار دارد؛ البته در خصوص شناخت آداب و رسوم سرزمین كردستان می توان به داشته های ادیان كهن سومریان و بابلیان نیز مراجعه كرد زیرا آداب و رسوم این سرزمین، ریشه های كهن در فرهنگ اساطیری و ادیان بین النهرین دارد.

ایتالیایی ها به عنوان نخستین كاشفان بقایای تمدن بابل و سومر در قرن 17 میلادی، آغازگر جریان كشف آثار بجای مانده از تمدن بین النهرین بودند كه از رودهای دجله و فرات تا سرزمین های كوهپایه زاگرس امتداد داشت و این روند بعدها توسط كاشفان آلمانی و انگلیسی ادامه یافت.

نقوش كشف شده بر روی اشیای دوران باستان در كنار متون مذهبی كه با آواهای انسانی همراه بود، اهمیت و جایگاه موسیقی در میان اقوام این سرزمین را تایید می كرد كه همین امر را می توان عمده ترین علت قدرت ریشه های موسیقایی در فرهنگ این سرزمین برشمرد.

یكی از دلایل ماندگاری و توجه ویژه به موسیقی در میان اقوام كرد، اجرای مراسم آیینی و دینی كهن همراه با موسیقی طی زمان است كه سبب در امان ماندن برخی فرهنگ های موسیقایی مردمان این منطقه دستخوش وقایع تاریخی است.

موسیقی به عنوان بخشی جدا نشدنی از آداب و رسوم و ادای مراسم اساطیری در میان مردمان این سرزمین مورد توجه بوده است؛ هر مراسم با توجه به نوع تاثیرگذاری و مضمون، از موسیقی با قابلیت های متفاوت بهره می برد.

مراسم مختلف از جمله تولد، ازدواج و فوت از اركان ویژه موسیقی بهره می برند؛ استفاده این هنر در اجرای آداب و رسوم، ارتباط میان مردم و داشته های موسیقایی را تنگاتنگ می كند و یكی دیگر از دلایل بكر بودن این موسیقی در میان اقوام نواحی ایران است.

همانگونه كه در تاریخ موسیقی مطرح می شود، موسیقی آوازی، كهن ترین شكل موسیقی اجرایی در مناطق دارای تمدن است كه سرزمین كردستان نیز از این مهم مستثنی نیست. آواهایی كه امروز از آنها با نام هوره یاد می شود، قدمتی به اندازه تاریخ این سرزمین دارد كه بیشتر مضمون آن وقایع تاریخی و نگاه اساطیری به وجود انسان در كائنات است.

 

ریشه این آواها را می توان در نیایش های باستانی اقوام سومریان و بابلیان یافت كه ستایش هایی را به منظور پیروزی مردوخ بر دیگر اسطوره ها اجرا می كردند كه امروزه از آن به عنوان منظومه آفرینش یاد می شود.

بخش قابل توجهی از موسیقی نواحی این سرزمین بر موسیقی سازی استوار است كه تنبور به عنوان یكی از كهن ترین سازهای باستانی در فرهنگ شرق، وظیفه اجرایی رپرتوآر سازی این منطقه را برعهده دارد و از جایگاه مقدسی در بین مردمان نواحی این سرزمین برخوردار است.

ریشه تاریخی تنبور به سال های دور تاریخ باز می گردد كه وجود شكل این ساز بر روی ظروف و كتیبه ها این مهم را تصدیق می كند؛ بكار بردن نام این ساز در ادبیات كهن ایران از جمله هزار و یك شب و ابیات شاعران بزرگی همچون حافظ و مولانا از قدمت كهن این ساز سرزمین كردستان حكایت دارد.

رپرتوآر موسیقی كه توسط تنبور نواخته می شود به دو قسمت عمده مقام های مجلسی و آیینی تقسیم می شود؛ مقام های مجلسی همانگونه كه از نامش پیداست بر پایه آداب و رسوم استوار بوده كه طی تاریخ توسط اساتید به نام این ساز صیقل یافته و بدین شكل امروزی در آمده است كه از این بین می توان به مقام سحری اشاره كرد كه در زمره مقام های مجلسی قرار می گیرد.

مكاتب نوازندگی تنبور در نقاط مختلف سرزمین كردستان از لحاظ ساختار، لحن و اجرای مقام های مجلسی متفاوت است كه از بین آنها می توان به مكتب نوازندگی شهر صحنه كرمانشاه اشاره كرد كه پر است از نوازندگان به نام تنبور كه سال ها در حفظ و نگهداری این داشته عظیم كوشیده اند.

ریتم به عنوان بخش عمده موسیقی تنبور نوازی مورد توجه قرار می گیرد؛ معمولا استفاده از ریتم های 2 ضربی و 3 ضربی همچون دیگر فرهنگ های موسیقی شرق مرسوم است اما نكته قابل توجه در خصوص ریتم این موسیقی، استفاده ار دورهای ریتمیك بسیار پیچیده همراه با تكرارهای مكرر است.

ساز تنبور از لحاظ ساختار همچون بیشتر سازهای زهی سرزمین های شرقی از دو بخش عمده كاسه و دسته ساز تشكیل شده است كه از الگوهای مشخصی در شیوه های ساز سازی تبعیت می كند .

با توجه به اقلیم جغرافیایی سرزمین های كردنشین برای ساخت این ساز اغلب از چوب درختان كهن این منطقه همچون گردو بهره برده می شود كه در كیفیت آن بسیار موثر است .

ملودی نیز به عنوان بخش مهم دیگر در این موسیقی ایفای نقش می كند؛ فراز و فرودها و فواصل ملودیك این موسیقی منحصر به فرد و پر از ابهام و راز و رمز بوده و مخاطب را بر تامل و تفكر وا می دارد كه همین امر موجب شده ملودی های این رپرتوآر به عنوان بخشی از موسیقی شرق سال ها توسط پژوهشگران جهان مورد بررسی و كنكاش قرار گیرد.

 

رمزآلودگی و ابهام در الحان این موسیقی از نكات ویژه آن محسوب می شود كه انسان را به تامل و تفكر وامی دارد؛ موضوعی كه در هنر و بویژه موسیقی این روزها ردپایی از آن دیده نمی شود.

هوره فرم آوازی مختص موسیقی نواحی سرزمین كردستان است كه می توان از آن به عنوان غنی ترین و كهن ترین فرم آوازی در موسیقی نواحی ایران یاد كرد كه كمترین تغییر را طی زمان متحمل شده است.

فرم هوره همچون دیگر انواع موسیقی آوازی نواحی ایران متاثر از گویش مردمان كرد است و همین امر نوع بیان اقسام اجرایی كلام را تعیین می كند كه در این نوع موسیقی با فراز و فرودهای ملودیك همراه است.

هوره از تم های درونی و پایبندی به نوعی ریتم غیر قابل پیش بینی نشات می گیرد كه فضای آزادی را برای آوازه خوان مهیا می كند كه علاوه بر بیان كلام كه مهمترین نقش این فرم است از داشته های خود بر پایه بداهه پردازی بهره می برد.

پیر دیرهای این سرزمین داشته های عظیم خود را طی سال ها به صورت سینه به سینه و شفاهی انتقال داده اند و نقش مهمی در حفظ این هنر بكر ایفا كرده اند؛ امید آن می رود با توجه به این موسیقی كه بخشی از تاریخ كهن سرزمین ایران را در خود جای داده، تفكر و تامل در مخاظب كه مهمترین وظیفه هنر فاخر است، پاس داشته شود.