جهان آرا؛ خاتون پاوه ای که شاعری مردان را به چالش کشید

شخصیت نگار-  جهان آرا خاتون پاوه ای (شاعر) در سال ۱۲۷۵ ه.ق در شهر پاوه دیده به جهان گشود و در سال ۱۳۲۹ هجری قمری در شهر جوانرود دیده از جهان فروبست و در همان شهر دفن گردید.

شخصیت نگار-  جهان آرا خاتون پاوه ای (شاعر) در سال ۱۲۷۵ ه.ق در شهر پاوه دیده به جهان گشود و در سال ۱۳۲۹ هجری قمری در شهر جوانرود دیده از جهان فروبست و در همان شهر دفن گردید.

​​​​​​​به گزارش زریان موکریان؛ جهان آرا خانم دختر ملا نشئت پاوه ﺍی شاعره با نام کردی سرای ، کرد است جهان آرا از معدود زنانی است که با توجه به آداب و سنن عشایر کرد منطقه خود به کسب کمال پرداخته و اشعاری لطیف از وی برجاست .

جهان آرا در ابتدا همسر پسر عمه اش علی اکبر خان شرف الملک اردلان بود و چون شرف الملک به عللی در تاریخ مردوخ مسطور است به تهران احضار و پس از گذشت اتفاقاتی در شهر ربیع الثانی ۱۲۹۸ هـ ق . که رحیم خان علاالدوله به حکومت آذربایجان منصوب می گردد ، مشارالیه بواسطه سابقه آشنایی با شرف الملک او رانیز همراه خود برده به حکومت اردبیل می گمارد شرف الملک در این سفر برای جهان آرا خانم طلاق نامه می فرستد .

جهان آرا خانم پس از این جریان با حبیب الله خان ایل بیگی جاف جوانرود ازدواج می کند و به قولی پس از مراجعت شرف الملک از اردبیل و ازدواجش با یکی از شهزاده خانم قاجار ناچار به طلاق جهان آرا خانم گردیده است .

سید طاهر هاشمی شاعر و اندیشمند معاصر درباره جهان آرا خاتون می نویسد: جهان آرا دختر یکی از دانشمندان و دانایان پاوه بوده است او در زیبایی جمال و بهره وری از علم زمان بی نظیر بوده است جهان آرا بی تردید یکی از شگفتی های کرد بشمار می آید .

صدیق بۆره‌که‌یی نویسنده معروف کرد در کتاب میژووی ویژه‌ی کوردی ( تاریخ ویژه کرد ) جلد اول می نویسد : جهان آرا بی‌ تردید یکی از مفاخر برجسته کرد بشمار می آید .

محمدعلی سلطانی در کتاب حدیقه‌ی سولتانی جلد اول می نویسد : شعر جهان آرا اگر از شعر شاعران هم عصر خویش برتر نباشد بی تردید کمتر نخواهد بود .

جهان آرا خانم پاوه ای ، هم عصر مستوره خانم اردلان ، سوای زیبایی ظاهر ، عالمی صاحب ذوق بوده ‌، در نوع جهان بینی و شناخت زیبایی ها و بررسی و پرداخت مسائل انسانی اخلاقی توانا و دارای قلمی سحر آمیز بوده است .

جهان آرا به دلیل آنکه در خانواده ای اصیل و علم پرور تربیت یافته و به ادبیات کردی ، فارسی و عر‌بی تسلط کامل داشته ‌، توانسته است ریشه درد ها را شناخته و زیبایی ها را درک نماید و به شیوه ای استادانه بتواند سرقافله و راهبر عالمان عصر خویش در درون شناسی انسانی باشد و علاوه بر پرداخت هنرمندانه طبیعت زیبای اورامان به مسائل انسانی-اجتماعی بپردازد و سرشت انسانی را همواره در اختیار خواننده آثارش قرار داده و راه سعادت و خوشبختی را از شقاوت و بدبختی جدامی نماید

ویژگی دیگر جهان آرا به محاکمه کشاندن جامعه مردان و نشان دادن ریشه های ظلم و ستم مردان در برابر تساوی و صبر و استقامت و دلسوزی زن در راه رسیدن به آرمانهای جامعه زنان است .

بی وفایی شوهر جهان آرا خاتون ، یعنی پسر عمه اش ( علی اکبرخان شر‌ف الملک) در‌ سال ۱۲۸۹ هجری قمری که حاکم شهر اردبیل ، در زمان حکومت قاجارها ، بوده دل عاشق و صاف و بی گرد جهان آرا را زخمی و مجروح می نماید و دل مجروح وبیمارش را چون پیانویی می نماید که هرچه بی رحمی و ناپاکی و دیومنشی است را به باد تیر انتقاد خویش قرار داده و استادانه در قالب زبان کردی ارائه می نماید .

او در قصیده (قیبله‌م ده‌ماخم) عاشقی دلداده ای را ترسیم می نماید که نه همسر یعنی مرد می تواند دردها و زخم ها و آرزوهایش را درک نماید و نه اجتماع قدرت و توان همدردی و چاره اندیشی اش را دارد .

دریدن پرده اسطوره تاریکی ، فریاد سوزناک نسلی و گشودن پنجره ای در دیوخانه ی قدرت حاکم و انتقاد از نامردی مردان که به قدرت بزرگ می نمایند و تقدیر و تحسین انسان های ظاهرا ضعیف اما بلحاظ روحی بزرگ و نشان دادن بی عدالتی های انسانی عصر خویش تنها گوشه ای از این دریای بیکران است ، که جهان آرا دختر ملا نشات پاوه ای چند صد سال پیش در شعری  خطاب به همسرش شرف‌الملک به آنها پرداخته است .

نمونه ی از اشعار فارسی این شاعره کورد:

شعار فارسی از این شاعره توانا به یادگار مانده اند:

کو پیر با صفایی یا رند پارسایی//بگشاید این گره ها از کار همچو مایی

بر هر طرف که بینم ظلمت فراست گیتی//جز اینه نمانده با صدق و با صفایی

ای عاشقان قدرت وی عابدان ثروت//جز زر و زور ندارد دنیا مگر فدایی

گر مرغ جور بر شهر افشانده بال،غم نیست//کارش سحر بسازیم از ناوک دعایی

رنگ گلیم در باغ تا امدیم رفتبم//رنگیم لیک دوریم از افت ریایی

ما چون گل چراغیم خودسوز و محفل ارا//نی چون گل گلستان با خار جانگزایی

این کور دل حریفان در یکطراز نبیند//سحر حلال سعدی با قول ژاژ خواهی