وضعیت بازیگری و تئاتر کوردی در گفت و گو با کارگردان و نمایشنامه‌نویس مطرح تئاتر

سرویس ایران-ناصح کامگاری گفت:امروز تعداد جوانان کُرد دانش‌آموخته تئاتر و کسانی که تجربی وارد این حوزه شده‌اند به طور چشمگیری افزایش یافته و اغلب این حرفه را بصورت جدی دنبال می‌کنند

سرویس ایران-ناصح کامگاری گفت:امروز تعداد جوانان کُرد دانش‌آموخته تئاتر و کسانی که تجربی وارد این حوزه شده‌اند به طور چشمگیری افزایش یافته و اغلب این حرفه را بصورت جدی دنبال می‌کنند

​​​​​​​به گزارش زریان موکریان، در چند سال اخیر جوانان بسیاری در مناطق کُردنشین‌ علاقمند به هنر تئاتر شده‌اند و آموختن تئاتر را چه در دانشگاه‌ها و چه در مراکز آموزشی به صورت حرفه‌ای دنبال می‌کنند که در این‌ میان نقش جشنواره تئاتر سقز و تئاتر خیابانی مریوان‌ در کشش این جوانان به سمت این جریان هنری مشهود است. یکی از موضوعاتی که جوانان این‌ مناطق با آن روبرو می‌شوند ضرورت کوچ به تهران‌ برای ادامه فعالیت‌های هنری است.طی سه دهه گذشته، چهره‌های تئاتری و دانشگاهی شاخصی که اصالت کُردی دارند در حیطه تئاتر حرفه ای کشور مطرح شده‌اند که کُردپرس در گفت‌وگو با یکی از آن‌ها در خصوص کمک این اساتید به جوانان کُرد علاقمند، پرسیده است.

«ناصح کامگاری» متولد ۱۳۴۲ در سنندج از کارگردانان و نمایشنامه‌نویسان مطرح تئاتر کشور است که سال‌ها است در عرصه تئاتر کارهای شاخصی انجام داده و بیش از بیست سال است که به عنوان مدرس تئاتر نیز در دانشگاههای مختلف، جوانان مستعد زیادی را تقدیم تئاتر کشور کرده است.

کامگاری در پاسخ به این سوال کُردپرس که پیشکسوتان تئاتر که در مرکز فعالیت می‌کنند،چگونه می‌توانند به جوانان مستعد مناطق کُردنشین کمک کنند،گفت:پیش از هر چیز باید بگویم که این روزها به خاطر فرجام تراژیک برخی جوانان در وقایع اجتماعی، احساس تالم و اندوه دارم و گفتگو درباره موقعیت و وضعیت جوانان، خواه ناخواه مرا به یاد جانهای ارزشمندی می اندازد که می توانستند جزو نیروی های انسانی لازم برای رشد و پیشرفت کشورشان باشند و مایه فخر و مباهات خانواده خود، که متاسفانه قربانی شتابزدگی و بی تدبیری ها شدند. اما در ارتباط با پرسش شما باید اشاره کنم که از دو دهه پیش، وقتی جشنواره تئاتر کُردی سقز به راه افتاد، من و چند تن دیگر از هنرمندان کُرد در تئاتر حرفه‌ای تهران دعوت می‌شدیم تا به عنوان داور در جشنواره‌ حضور داشته باشیم. این حضور و ارتباط با فعالین تئاتر شهرهای کردنشین امکان ارزیابی ملموس و دقیقی از داشته ها را فراهم کرد، تجربه ما این‌ بود که افراد علاقمند بسیاری در شهرها و روستاهای کُردنشین از جوان و میانسالان و حتی قدیمی‌های تئاتر منطقه در حوزه‌های مختلف بازیگری، کارگردانی و نمایشنامه‌نویسی، تا عوامل تولید و طراحی صحنه و موسیقی نمایش و گریم و... حضور پررنگ و فعالیت موثری دارند، ولی نکته این بود که تازه فرصتی یافته بودند تا به زبان کُردی نمایش به صحنه ببرند و ذوق و قریحه هنریشان را به زبان مادری در نگارش متون و بازیگری به خدمت بگیرند و شخصیت‌پردازی نمایشی را مبتنی بر همان فرهنگ و رسوم کُردی که با وجودشان عجین شده بود جلوه گر کنند که این موضوع اشتیاق فراوانی در میان مخاطبان برمی‌انگیخت.

وی ادامه داد:این‌ شور و شوق در مواجهه اجراکنندگان و تماشاگران به عینه مشهود بود، اما در واقع این تئاتر در آن مقطع جنبه غریزی و تجربی داشت و برای غنا و عمق بخشیدن نیازمند دانش و پژوهش دانشگاهی بود. آن زمان تعداد دانش‌آموختگان آکادمیک و دانشگاهی در میان تئاتریهای شهرهای کُردنشین شاید به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسید. استمرار این جشنواره محملی فراهم کرد تا جوانان ترغیب شوند که به تئاتر به عنوان امری تفننی و مناسبتی نگاه نکنند، بلکه سرنوشت و آینده زندگی خود را به هنر گره بزنند و جویای دوره‌های آموزشی تئاتر شوند و با هنرمندان و اساتید حرفه‌ای تئاتر کشور ارتباط بگیرند. به این ترتیب برخی از آن‌ها به تحصیل آکادمیک در رشته تئاتر گرایش پیدا کردند.

این کارگردان تئاتر با بیان این مطلب که اقبال نسبت به تئاتر در میان جوانان‌ علاقمند کُرد افزایش یافته است،اظهار کرد:خوشبختانه امروز تعداد جوانان دانش‌آموخته تئاتر و دانشجویان کُرد در این رشته رشد قابل توجهی یافته، هم دانشجویان‌ تئاتر و هم کسانی که فعالیت تجربی مستمر در تئاتر دارند بسیارند و اغلب این حرفه را جدی دنبال می‌کنند. برخی از این‌ جوانان‌ بعد از تحصیل دانشگاهی در مرکز، به شهرهای خود بازگشته‌اند و آنجا تئاتر را دنبال می‌کنند و رونق داده اند و برخی از آن‌ها در تهران ساکن و به جریان تئاتر حرفه‌ای ملحق شده‌اند و بعضی از آن‌ها خوش درخشیده‌اند و نام‌آور شده و افتخار هنر تئاتر و سینمای کشور هستند. اما همین جا باید گفت که جایگاه ذوق و استعداد و قریحه شخصی این هنرمندان را از تئاترهای بورژوایی لاکچری و فیلمهای کلیشه ای و سفارشی که ناچار در آن بازی کرده اند باید جدا کرد و آرزوی درخشش آنها را در آثار اجتماعی ارزشمندی داشت که فقط پیرو فرهنگ رسمی نبوده و مخاطب را فریب ندهند و با قلب واقعیت، در خدمت اهداف سودجویان و رانت خوارانی نباشند که متاسفانه عرصه تئاتر و سینمای کشور را تسخیر کرده اند.

وی افزود:در تمام این سالها اغلب همین‌ جوانان، وقتی از شهرهای خود می‌آمدند براساس شناخت قبلی، ارتباطی با ما هنرمندان کُرد ساکن تهران برقرار می‌کردند. گاهی نیز در جشنواره‌ها با آنها روبرو می‌شدم که مشورت می‌خواستند زیرا قصد آمدن‌ به تهران و تحصیل در این رشته را داشتند. نه تنها من، بلکه برخی از همکاران کُرد تئاتری دیگر نیز که روحیه کمک بی چشمداشت داشته اند، هر وقت رجوعی به آن‌ها شده، دریغ نکرده و به این جوانان مساعدت کرده‌ایم، اما اینکه به شکل سازماندهی شده و رسمی، مرکز و موسسه‌ای باشد که به این هنرجویان کُرد کمک کند تا کارشان را توسعه و ارتقا دهند، چنین نهادی وجود نداشته است. بماند آن که نباید فعالیت در عرصه هنر را امتیازی منحصر به یک‌ فرهنگ بومی و زبان قومی خاص دانست. صرفنظر از قومیت و زبان، من خود در هر شهری در هر نقطه ایران که دوره آموزشی داشته ام، در حد توان، کوشیده ام به جوانان کمک کنم. اما اگر منظور شما وجود نهاد و مجموعه ای مدیریتی در مناطق کردنشین باشد که بخواهد با دوراندیشی به برنامه ریزی این امر بپردازد و برای جوانان علاقمند تئاتر در این شهرها تسهیلاتی تدارک ببیند تا با اساتید حاضر در تهران تعامل و ارتباط داشته باشند، می‌توان به این‌ ایده بها داد و امکانی برای این ارتباط در تهران فراهم کرد و مسلم است که ما نیز استقبال می‌کنیم، اما پیش درآمد آن، یک‌ نشست‌ مشورتی است که بین‌ مدیران دلسوز فرهنگی در منطقه با اساتید تئاتر دانشگاهی در تهران برگزار شود تا درباره این‌ ضرورت هم اندیشی کنیم و به شکل مشخصی به این جوانان که برای ادامه تحصیل یا فعالیت حرفه‌ای تقاضای مساعدت دارند، کمک شود تا زمینه معرفی آنان به افراد و نهادهایی مرتبط میسر شود، حتی معرفی به زبدگانی که بیرون از دانشگاه به امر آموزش و تولید تئاتر می‌پردازند.

این کارگردان و نمایشنامه‌نویس مطرح تئاتر کشور با انتقاد از بی توجهی نسبت به پژوهشگران و هنرمندان واقعی ، خاطرنشان کرد:در حال حاضر این مراوده به شکل خودجوش اتفاق می‌افتد که اگر با دوراندیشی نباشد خالی از آسیب نیست چون گاهی جوانان دست به دامن کسانی می شوند که به شکل کاذبی چهره شده اند و تعجبی ندارد که پس از مدتی این مراجعان پرشور که فریب ظاهر و وجهه کاذب افراد را خورده اند سرخورده شوند. مدیران شهرستانها نیز گاهی به چهره های هنری عامه پسند التفات و التجا می کنند، در حالی که پژوهشگران و هنرمندان واقعی اهل خودنمایی و تبلیغ نیستند و در خلوت به فعالیت مشغولند و بسیاری از آنان عامدانه گمنامند و خیلی از کُردها این هنرمندان را که حتی صاحب تالیفات و آثار هنری متعدد هستند نمی شناسند، مگر آن که بر صفحه تلویزیون ظاهر شده باشند. گاهی نیز در سایه قرار دادن آنها حساب شده و مغرضانه است.

کامگاری تصریح کرد:در مجموع باید گفت علاوه بر تئاتر، جوانانی که به رشته‌های دیگر هنری نیز علاقمندند اغلب به دلیل کمبود امکانات و نبود شرایط تحصیل دانشگاهی در شهرهای مبدا خود، به تهران می‌آیند تا مسیر زندگی حرفه‌ای را در راستای فعالیت جدی هنری پیش ببرند و تنها منحصر به کُردها نیست، گرچه باید پذیرفت که به دلایل فرهنگی، در برخی رشته‌های هنری مانند موسیقی، کُردها فعالیت گسترده‌ای داشته و اکنون گسترش فعالیت تئاتری نیز در میان کُردها چشمگیر شده و این جریان در حال افزایش است و با امیداوری باید گفت که حضور موثری در تئاتر تهران دارند.

نویسنده آثاری مانند گراز،سی اسفند سال کبیسه،ترانه‌ای در انتهای کوچه تاریک و... با اشاره به نقش نهادهای مسئول در حوزه هنری نسبت به توجه به این عرصه،گفت:فعالیت تئاتری در مناطق کُردنشین نیز زیاد شده، البته این بدان‌ معنی نیست که حمایتها هم زیاد شده، بلکه بدین‌ معنی است که درخواست برای این حرفه هنری زیاد شده است که کاش متناسب با میزان علاقمندی که بین جوانان در این مناطق بروز کرده، امکانات سخت افزاری هم گسترش یابد و نه تنها حمایت‌ و پشتیبانی معنوی از سوی متولیان فرهنگی و نهادهای مرتبط که موظف به پوشش این امر هستند صورت بگیرد بلکه امکاناتی که بدیهی ترین آن ساخت سالن تئاتری است مورد توجه باشد و زمینه تاسیس پلاتوهای نمایشی و تماشاخانه های خصوصی در شهرهای کردنشین نیز فراهم شود و منابع بانکی به سرمایه گذاری در این امر اختصاص پیدا کند و همچنین آیین نامه ها و قوانین دست و پاگیر شناسایی و برطرف شوند تا علاقمندان به سرمایه گذاری، تشویق و ترغیب به کارآفرینی در عرصه تولید تئاتر در شهرهای کردنشین شوند. اگرچه تعداد آموزشگاههای تئاتری و رشته های دانشگاهی در مناطق کردنشین رو به افزایش نهاده اما لازم است همچنان از برگزاری کلاسها و کارگاههای آموزشی توسط اساتید محرز تئاتر غفلت نشود. متاسفانه روز به روز دشواری وضع معیشت، دست خانواده ها را در هزینه برای آموزش هنری فرزندان می بندد. هنر هر چه بیشتر طبقاتی شده و خانواده های مرفه از آن برخوردارند. در این شرایط میتوان به گسترش کارگاههای آموزش تئاتر که منجر به تولید و اجرا شوند اندیشید و شرایط جذب اسپانسر بومی برای تولید تئاتر را مد نظر قرار داد.

وی در پایان تاکید کرد:الان تعداد جویندگان فعالیت و تحصیل تئاتر که به تهران می‌آیند زیاد است و نمونه افرادی که هم موفق می شوند کم نیست. البته امیدوارم این جوانان کارشان صرفا به تئاتر به زبان فارسی محدود نشود و در تئاتر کُردی هم فعالیت کنند و بتوانند فرهنگ تولید تئاتر در شهرهای موطن خود و به زبان مادری را نیز بیشتر توسعه دهند.