«پرتو کرمانشاهی»؛ سعدی کورد سخن از دیار بختیاری ها/ خالق شعر ئەرمەنی

​​​​​​​شخصیت نگار- علی اشرف نوبتی(زادهٔ ۶ مهر ۱۳۱۰، کرمانشاه)، متخلص به پرتو کرمانشاهی، شاعر مطرح کرمانشاهی است که به دو زبان فارسی و کردی شعر سروده است. پرتو کرمانشاهی در ۶ مهر ۱۳۱۰ در کرمانشاه به دنیا آمد. پدربزرگ پدریش از مردم بختیاری بود که در زمان حکومت بهرام میرزا معزالدوله در سال ۱۸۳۳ (میلادی) به اجبار به کرمانشاه کوچانده شدندوی زبان کردی را از پدربزرگ مادریش آموخت و او را به همراه برادر بزرگترش، از مشوقان و راهنمایان خود در ادبیات، در دوران کودکی دانسته است. شعر غزل کوردی کلهری بوسیله این شاعر شهیر شکوفا شده است.

​​​​​​​شخصیت نگار- علی اشرف نوبتی(زادهٔ ۶ مهر ۱۳۱۰، کرمانشاه)، متخلص به پرتو کرمانشاهی، شاعر مطرح کرمانشاهی است که به دو زبان فارسی و کردی شعر سروده است. پرتو کرمانشاهی در ۶ مهر ۱۳۱۰ در کرمانشاه به دنیا آمد. پدربزرگ پدریش از مردم بختیاری بود که در زمان حکومت بهرام میرزا معزالدوله در سال ۱۸۳۳ (میلادی) به اجبار به کرمانشاه کوچانده شدندوی زبان کردی را از پدربزرگ مادریش آموخت و او را به همراه برادر بزرگترش، از مشوقان و راهنمایان خود در ادبیات، در دوران کودکی دانسته است. شعر غزل کوردی کلهری بوسیله این شاعر شهیر شکوفا شده است.

​​​​​​​به گزارش زریان موکریان؛ شاعر نقاش زبردستی است که خوبی ها و بدی ها را مجسم می نماید و مناظر جامعه خود را با بهترین طرزی بیان می سازد، شاعر با سرودن اشعار نغز با انتخاب معانی لطیف و بدیع توجه همه را به خویش معطوف می دارد و افکار خود را بر دیگران تحمیل می‌کند مقام شعرا و نویسندگان بالاست، نه از آن جهت که آنها الفاظ و عباراتی را به صورت نوشته ها و اشعار در می آورند، بلکه از لحاظ فکری و برتری فهم است. آنها سال‌ها رنج برده و از خوب و بد جامعه اطلاع حاصل کرده اند.

با همه کس محشور شده و از افکار و آرزوی عموم طبقات آگاهند. از این رو سخنان آنان بر جان و دل می نشیند.

در اینجا به معرفی شاعر گرانقدر علی اشرف نوبتی فرزند اسدالله متخلص به پرتو و معروف به استاد پرتو کرمانشاهی می پردازیم.

استاد پرتو کرمانشاهی ۶ مهر سال ۱۳۱۰ در شهر کرمانشاه دیده به جهان گشود پس از تحصیلات مقدماتی به کار آزاد مشغول شد، ولی ذوق ادبی و هنری اش بالا بود در ساعات فراغت به انجمن ها می‌رفت و به سرودن شعر می‌پرداخت.

سبک هندی را در مکتب صائب و کلیم آموخته است، پدربزرگ «پرتو» از مردم بختیاری بود که زمان حکومت بهرام میرزا مغرالدوله به کرمانشاه کوچانده شد.

پرتو زبان کردی را از مادرش آموخت بود و باید گفت زبان مادری اش کردی کرمانشاهی است و با اینکه هم اکنون در دهه ۹۰ زندگی سیر می کند از حافظه بسیار قوی برخوردار است، که همین مسئله باعث شده که گیرایی زبان و اعجازهای ادبی اش بسیار دلنشین باشد.

پرتو در اشعارش بسیار نازک اندیش است و غزلیاتش در کتابی به نام کوچه باغی ها برای اولین بار در سال ۱۳۷۷ توسط محمدعلی سلطانی، انتشارات سها به چاپ رسید و به علت استقبال زیاد در سال ۱۳۸۹ به چاپ سوم و در سال ۹۶ به چاپ چهارم رسید.

اما چیزی که پرتو را از تمام شاعران کرمانشاهی هم عصر خودش متمایز می‌کند اشعار کردی پرتو است که باعث شده او را سعدی کردی سخن بنامند. تسلط به کردی و خوش نشستن کلمات و لغات در اشعار کردیش

حیرت انگیز و بدون مثال است.

پرتو، شعر کردی با گویش جنوبی یا کرمانشاهی یا کلهری را در غزل به اوج رسانده، به طوری که وقتی مخاطب می شنود برای اولین بار، غیر ممکن است که حس زیبا اندیشی اش تحریک نشود.

پرتو در کنار استاد بهزاد که متأسفانه به دلایل نامعلوم اشعار کردی اش به چاپ نرسیده گویش کردی جنوبی را به اوج رسانیده است. پرتو در زمینه اشعار کردی موفق شده است سرایش شعر کردی بر وزن عروضی به لحاظ زبانی نیز فلوس زبانی را حفظ کند و زبان فارسی را وارد شعر کردی نکند.

در آخر کتاب کوچه باغی ها غزل کردی بسیار زیبا و خاطره انگیز ارمنی قرار دارد که توسط خوانندگان زیادی خوانده شده است، شعر ارمنی استاد پرتو توسط برخی استادان مورد نقد قرار گرفته است و خیلی‌ها این شعر را در حد زمستان اخوان ثالث دانسته اند.

 

ئاواره‌گه‌ێ بێچاره‌گه‌ێ بێخانمانم ئه‌رمه‌نی              ماڵت نیه‌زانم‌ها له کوو، ڕووهم ڕه‌وانم ئه‌رمه‌نی

شیرینزوانم ئه‌رمه‌نی            ده‌ردت وه گیانم ئه‌رمه‌نی

ترسم وه‌گه‌ردم تا نه‌که‌ی، بۊشی بچوو، ده‌ر وا نه‌که‌ی                  ئه‌مجا مه دی دێوانه‌گه‌ێ ئاگروه‌گیانم ئه‌رمه‌نی

ت باو موسڵمانی بکه، لهٔ گه‌وره مێمانی بکه           هه‌رچی که خوه‌ت زانی بکه، من ناتوانم ئه‌رمه‌نی

بێخوه‌د ئه‌ڕا ترسی؟ خوه‌مم، قورسه ده‌مم، خاترجه‌مم                  مانگه‌شه‌وه، سایه‌ێ خوه‌مه‌ها شان وه شانم ئه‌رمه‌نی

نه‌ۊش ئه‌وقه‌ره چشتی نیه، ده‌ر وا که بارم که‌فتیه             هه‌ر یهٔ چکه نه‌زری بکه ته‌ر بوو زوانم ئه‌رمه‌نی

ئه‌ر یهٔ که‌سی له دشمه‌نی پرسی یه له کووره سه‌نی                وه گیان هه‌رچی کافره ئۊشم نیه‌زانم ئه‌رمه‌نی

له خوسه ئاگر گردمه، ڕێ ماڵتان گوم کردمه           ئه‌ر مردمیشم مردمه مشتی سوخانم ئه‌رمه‌نی

پشتم له بار ده‌رد و خه‌م شکیا نیه‌زانم چه بکه‌م                ده‌ردم یه‌سه له ماڵ خوه‌م بێخانمانم ئه‌رمه‌نی

ڕووژ و شه‌وم جوور یه‌که، ده‌ر وا که نه‌ومیدم نه‌که              ئاخه وه ناشه‌ر تازه‌مه، جاهڵ جوانم ئه‌رمه‌نی

ده‌ر وا که زۊتر «په‌رته‌و» ه، مێمانه‌گه‌ێ ئاخرشه‌وه              یهٔ شۊشه له‌و به‌دمه‌سه‌وه پڕ که بزانم ئه‌رمه‌نی

دیوان اشعار پرتو مثل گلستانی خوشبوست که مخاطب در بو کردن گل ها دچار سردرگمی می شود، به ویژه اشعار کردی در چاپ سوم کتاب که در سال ۸۹ انتشار یافت.

در انتهای کتاب اشعاری با لهجه فارسی کرمانشاهی سروده شده که با تمام بی قاعدگی این زبان اشعار آنقدر زیبا هستند که هر مخاطبی را مجذوب خود می‌کند. در این عملیات به کار بردن لغات کردی در فارسی کرمانشاهی کاملا مشهود و ملموس است و همین باعث شده لذت شنیدن برای مخاطب چندین برابر شود. استاد پرتو شاید نزدیک‌ترین دوست استاد بزرگ یدالله بهزاد کرمانشاهی بوده و به گفته خودش ۵۰ سال دوستی با بهزاد باعث تاثیر خلق بهزاد در او شده ‌است.

استاد بهزاد در یک شعر کردی بسیار زیبا که مخاطبش پرتو است، با پرتو سخن گفته که متأسفانه به چاپ نرسیده است. استاد پرتو برعکس آن که تاثیرات شناختی در پیری انسان را کم حوصله و عصبی می کند، بسیار متواضع و فروتن هستند و با گشاده رویی با دیگران همیشه برخورد می کنند.

اگر کسی بخواهد به تفاوت میان کردی کرمانشاهی یا کردی کلهر، یا با هر لهجه و گویش دیگر کردی که در استان کرمانشاه تکلم می‌شود پی ببرد، با خواندن

سروده های کردی پرتو، ویژگی کردی کرمانشاهی را در خواهد یافت و برایش مبرهن خواهد بود.

پرتو در انتقال اندیشه و احساس استادی کم نظیر است، منتهی در اشعار کردی و فارسی کرمانشاهی اش احساس و اندیشه را بر بال زبان و واژگان می نشاند، که برای مخاطبان همشهری اش تداعی حال و هوای دلخواه و خاطرات از یاد رفته کند.

زبان شعر پرتو ساده است و همه فهم، اما سادگی اش به این معنی نیست که آسان هم باشد، این شیوه سهل و ممتنع یا دشوار آسان نما در سروده های دو تن دیگر نیز دیده می شود، احمد عزیزی و کیومرث قصری، این شیوه‌ای است که هر سخن دان خرد ورزی می پسندد، سخنی که عوام بپذیرند و خواص بر او خرده نگیرند.

در مورد نقد شعر استاد پرتو بسیار سخنرانی‌ها و تجلیل و تمجیدها شده است، که نقل همه در این مقاله

نمی گنجد.

در پایان برای این استاد ارزشمند و گرانمایه آرزوی سلامتی و تندرستی را از درگاه خداوند منان خواستاریم و امیدواریم که سایه ی شاعران این مرز و بوم بر شهر و دیارمان باشد و ما نیز قدردان هنر این عزیزان باشیم …

شب چون رسد از راه به مهمانی چشمه

غوغای سکوت هست و غزل خوانی چشمه

گردون که سیه کاسه ترین است به شاباش

صد پولک اختر کند ارزانی چشمه

ثریا فخری

 

برچسب:

پرتوی کرمانشاهی ، علی اشرف نوبتی ، کردستان ، شعر کوردی ، آذربایجان غربی ، ایلام