حوض خانه دوکچی؛ یادگار قاجار در بوکان

سرویس موکریان؛ حوض خانه دو کچی با 170 قدمت و تعمیری که به 76 سال قبل بر می گردد یکی از یادگارهای دوره قاجار در شهرستان بوکان است.

سرویس موکریان؛ حوض خانه دو کچی با 170 قدمت و تعمیری که به 76 سال قبل بر می گردد یکی از یادگارهای دوره قاجار در شهرستان بوکان است.

​​​​​​​​​​​​​​به گزارش خبرنگار زریان موکریان، مهندس منصور محمودنژاد  کارشناس ارشد معماری در کانال تلگرامی خود در خصوص این اثر تاریخی بوکان نوشت:

موقعیت:

آب به همراه خاک ، باد و آتش همواره به عنوان عناصر چهارگانه  تشکیل دهنده جهان به شمار می رفته است. آب در معماری به عنوان عنصری اصلی و مرکزی تلقی می شود و در قدیم الایام معماری و شهرسازی در اطراف آن شکل می گرفتند.آب در نزد ایرانیان علاوه بر رفع نیازها از لحاظ معنوی و روحی نیز تاثیر بسزایی داشته است.

در اکثر روستاهای سطح شهرستان بوکان حوضخانه هایی جهت وضوگرفتن و استحمام وجودداشته و بعضا دارد. تمامی این حوضخانه ها از یک نوع سبک معماری پیروی می کنند که حوضخانه دوکچی نیز از این قاعده مستثنی نیست. حوضخانه تاریخی روستای دوکچی، یکی از نادرترین آثار موجود در سطح شهرستان بوکان مربوط به دوره قاجاریه  است.

حوضخانه دوکچی  سالم ترین و پابرجاترین حوضخانه ای است که می توان آن را نمونه کامل حوضخانه های از بین رفته منطقه دانست.

 بنایی مستقل ومستطیل شکل می باشد.که در روزهای گرم تابستان ،فضایی خنک و دلگیر را برای اهالی روستا فراهم کرده بود. واین فضا استراحتگاه و محل بحث و تبادل نظر اهالی روستا بوده و این حوض برای کاستن گرمای هوا،وضوگرفتن،شستشو و استحمام اهالی ،ذخیره آب و آبیاری مورد استفاده قرار گرفته است. این حوض در ضلع غربی روستا و در امتداد شیب عمومی روستا قرار دارد بنای حوض را با شیب زمین هماهنگ کرده اند تا آب به راحتی در حوضها جای گیرد،

آب این وضوخانه ها به وسیله قنات هایی که از چند چشمه از داخل روستا سرچشمه می گرفته، تامین می شده است که آب آنها پس از گذشت سالها هنوز هم جاری است.

این بنا در دوران قاجاریه  تاسیس شده است و قدمت بنا حدوداً به 150 الی 170 سال قبل بر می گردد و در دوره پهلوی بازسازی شده است. بنا بر کتیبه حک شده موجود بر روی سنگ دیوار، بازسازی دوباره حوضخانه در سال 1320 هجری شمسی انجام گرفته است.

زیربنای این حوضخانه 74  مترمربع بوده و حوض در ابعاد 20/19  متر در 40/4  متر ساخته شده است. قسمت حوضخانه ان به ابعاد داخلی 3 متر در 8 متر شامل محل نماز خواندن،حوض اصلی و حوض حمام می باشد.

نمازخانه: این قسمت  به ابعاد دو در سه متر با ارتفاع سی سانت بالاتر از  کف محیط اطراف حوض قرار گرفته است. کف نماز خانه با سنگ صاف و صیقل داده شده مفروش بوده که در همه فصول سال جهت اقامه نماز مورد استفاده بوده و هست.و اکنون کف انرا سیمانکاری کرده اند.

حوض اصلی: حوض و محل وضو گرفتن به ابعاد یکصد وبیست سانت در دو متر به عمق شصت  سانت در وسط محوطه حوض قرار دارد و در هر دوطرف آن سه عدد سکو سنگی جهت نشستن و وضو گرفتن قرار دارد. چهار طرف حوض را از سطح ان قدری بالاتر برده اند و برایش آبرویی تعبیه کرده بودند که مقدار آب اضافی حوض را به خارج هدایت می کرده است.

حوض حمام: در قسمت غربی محوطه حوضخانه ،حوضی کوچک به ابعاد یک  متر در یکصد و بیست سانتی متر با عمق نود سانت قرار دارد و در اطراف آن آبروهایی به عرض ده  سانت و با شیب ملایم جهت انتقال آب مازاد به خارج از محوطه قرار دارد. و در قدیم به عنوان حمام عمومی اهالی روستا مورد استفاده قرار می گرفته است.و بین این قسمت با محوطه اصلی حوض با استفاده از تخته چوب دیوار حائلی درست کرده بودند.

سرویس بهداشتی: سرویس بهداشتی ها دارای هفت  توالت به ابعاد یکصد وپانزده سانت در یکصد سانت می باشد این قسمت در سمت غربی حوضخانه قرار دارد.درب ورودی محوطه سرویسها به ابعاد (عرض 1متر و ارتفاع 170 سانت) در سمت جنوب قرار دارد.در بدو ورود به سرویسها چاله ای قرار گرفته است که برای پر کردن آب مورد استفاده در توالتها کاربرد داشته است. آب حوض با عبور از زیر این قسمت آب کثیف را به خارج از محوطه حوض هدایت می کرده و از ان جهت استفاده در کشاورزی و باغداری بهره می بردند. مسیر دسترسی به توالت ها راهرویی به عرض 110 سانت و بطول 10 متر می باشد. در سمت جنوب راهرو دو عدد پنجره به ابعاد (عرض 30 سانت و ارتفاع 50 سانت) ودر سمت غرب نیز یک پنجره به ابعاد (عرض 50 سانت و ارتفاع 50 سانت ) جهت تامین روشنایی و تبادل هوا قرار گرفته است.

مصالح ساخت بنای حوضخانه از سنگ تراش خورده و ملات گل رس در دیوارها استفاده نموده اند. سنگهارا از محیط اطراف روستا جمع آوری کرده و با بهره گیری از استادکاران بومی  به شیوه  ماهرانه ای و با دقت تراش داده اند،بعضا بر روی سنگها اشکال گوناگونی حک کرده اند. و سنگها را بر روی هم قرار داده اند. زیربنای این حوضخانه از سنگ های متراکم ساخته شده و دیوارهای آن صاف و صیقلی است وسقف آن را نیز تیرپوش کرده اند. و روی تیرهای چوبی را با قرار گیری حصیر پوشانده اند. و سقف ان را با پوشش کاهگل نهایی کرده اند.